Przyczyny i konsekwencje eutrofizacji wód.

Eutrofizacja wód

Z zanieczyszczeniem wód powierzchniowych związane jest zjawisko eutrofizacji. Może być ona pochodzenia naturalnego lub antropogenicznego. Eutrofizacja naturalna przebiega bardzo powoli od chwili powstania jeziora. Wywołana głównie zmianami klimatycznymi. Jej rola w środowisku wodnym jest znikoma i niezauważalna dla człowieka. Natomiast eutrofizacja antropogeniczna (cywilizacyjna, sztuczna) związana jest z gospodarką ludzką, tzn. z dopływem ścieków, wycinaniem lasów czy intensyfikacją rolnictwa. Jest to proces wzbogacania wód w zbiornikach wodnych pierwiastkami biogennymi (azot , fosfor (P) i inne). W geologicznej historii jeziora jest to naturalny, powolny proces. Na skutek wypełniania się misy jeziornej osadem dennym zmniejsza się stopniowo objętość wody (jeden z mechanizmów lądowacenia jezior). Prowadzi to do wzrostu żyzności, również wtedy, gdy dopływ pierwiastków biogennych ze zlewni nie wzrasta. Podczas ostatnich dziesięcioleci w licznych zbiornikach wodnych nastąpił ogromny wzrost żyzności.

Do eutrofizacji przyczyniają się przede wszystkim ścieki miejskie (fosforany z detergentów), wody odpadowe z przemysłu, ścieki rolnicze (odchody z ferm zwierzęcych bogate w azot i potas oraz nawozy mineralne zawierające azot, fosfor i potas), erozja i ługowanie gleb oraz wody opadowe. Widocznym efektem jest tzw. zakwit wody. Eutrofizacja jezior jest najczęstszym i najbardziej rzemiennym w skutkach antropogenicznym zakłóceniem funkcjonowania ekosystemów wodnych.

Antropogeniczny wzrost dopływu pierwiastków biogennych obejmuje przede wszystkim wzrost obciążenia ściekami, wzrost zawartości zawierających fosforany środków piorących (detergentów) w ściekach, intensyfikacje nawożenia w rolnictwie i wzrost erozji w zlewni. Wzrost dopływu azotu wiąże się również ze wzrastającą emisją tlenków azotu do atmosfery i znaczną ich zawartością w opadach atmosferycznych. Nawożenie ziemi uprawnej oznacza przede wszystkim wzrost ładunku azotu, ponieważ fosfor w glebie jest stosunkowo mało mobilny. Silne deszcze wypłukują azot z powierzchniowej warstwy gleby i z nawozów, przy czym mogą być również wniesione do zbiornika wodnego znaczne ilości fosforu. Zrzut ścieków komunalnych prowadzi przede wszystkim do wzrostu ładunku fosforu. Stosunek N : P wynosi w ściekach zaledwie ok. 4 : 1 i dlatego dopływ ścieków może prowadzić do zwrotu od limitacji fosforem do limitacji azotem. Od czasu wzrostu popularności bezfosforowych detergentów udział tego źródła fosforu zmniejsza się stopniowo.

Eutrofizacja prowadzi do zachwiania równowagi ekologicznej, bujnego wzrostu danej roślinności wodnej, zbyt intensywnej aktywności drobnoustrojów zużywających duże ilości tlenu. Skutkiem tego jest deficyt tlenowy i zahamowanie rozkładu tlenowego materii organicznej (stopniowe zapełnianie zbiorników rozkładającą się substancją organiczną) i wyniszczenie wielu najwrażliwszych tlenowych organizmów, w tym najwartościowszych ryb. Bardzo wyraźne zagrożenie dla życia organizmów tlenowych, a także dla jakości wody, stanowią tzw. zakwity Wywołane są one gwałtownym rozwojem populacji glonów i sinic. Glony w późniejszym okresie wydzielają substancje toksyczne, których ilość wzrasta wraz ze zwiększeniem się ilości tych organizmów, stając się groźnymi dla zwierząt, a nawet dla samych glonów. Glony obumierając, wydzielają do środowiska inne substancje aktywne biologicznie (olejki eteryczne), nadające wodzie nieprzyjemny zapach i smak. Wzrost liczebności drobnoustrojów powoduje zwiększenie biologicznego zapotrzebowania na tlen. Rozpuszczony w wodzie tlen zużywany jest również do rozkładu martwych szczątków organizmów. Wody zmieniają swoją barwę i zapach. Stają się bardziej mętne. W górnych warstwach wody charakterystyczne są wahania stężenia tlenu oraz odczynu. Zaczynają powstawać obszary wody, w której zapasy tlenu zostały wyczerpane. Są one określane, jako pustynie tlenowe. W zbiorniku wszystkie organizmy tlenowe wymierają, natomiast dominują mikroorganizmy beztlenowe. Na dnie zbiornika zaczynają gromadzić się muły, co prowadzi do zmniejszania się jego głębokości. Na skutek eutrofizacji jezioro może ulec przekształceniu w bagno lub torfowisko.

Przyjmuje się, że około połowa fosforu w ściekach odprowadzanych do wód pochodzi z detergentów. Trudności techniczne oraz koszty związane z usunięciem związków fosforu ze ścieków powodują, że działania stosowane w wielu krajach świata dla zmniejszenia ładunku fosforu zawartego w ściekach obejmują także kontrolę zanieczyszczeń u źródła ich powstawania np. wycofywanie z produkcji i stosowania detergentowych środków piorących zawierających fosforany. W Polsce wprowadzono zakaz stosowania detergentów zawierających powyżej 6% fosforanów w przeliczeniu na fosfor. Jest to wielkość zapewniająca optymalne właściwości piorące przy braku konieczności stosowania zeolitów, których oddziaływanie na środowisko jest również szkodliwe. Oddawanie do użytku nowych oczyszczalni ścieków, modernizacja starych i poprawa ich eksploatacji, a także zmiany technologii stosowanych w zakładach przemysłowych sprawiają, że zasięg wód silnie obciążonych substancjami biogennymi ulega w ostatnich latach systematycznemu zmniejszeniu.

Źródłem substancji biogennych wpływających na eutrofizację wód są tereny użytkowane rolniczo. Substancje te pochodzą przede wszystkim z nawożenia użytków rolnych a także z hodowli zwierzęcej prowadzonej na pastwiskach w obszarze zlewni. Ponad 50% związków azotu pochodzi z tego źródła. Często zdarza się, że przylegają one bezpośrednio do obrzeży zbiornik, a brak barier ochronnych w postaci pasów zadrzewień i zakrzewień wzdłuż linii brzegowej, sprzyja przenikaniu zanieczyszczeń do wód. Ograniczenie naturalnego procesu wymywania substancji biogennych z obszaru zlewni osiągnąć można przez racjonalną gospodarkę nawozami i uprawę ziemi.

Należy zauważyć, że zanieczyszczenie wód związkami azotu jest w Polsce kilkakrotnie mniejsze niż w krajach zachodniej Europy o bardzo intensywnej produkcji rolnej. Przemiany polskiego rolnictwa oparte na wzorach zachodnich mogą spowodować narastanie problemu eutrofizacji wód w Polsce.

Powszechnie wiadomo, że podstawowymi czynnikami decydującymi o stopniu zeutrofizowania wód są fosfor i azot, przy czym zdecydowanie przeważa opinia, że to fosfor jest głównym czynnikiem limitującym produkcję pierwotną. W okresie od 1989r do 1996r w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska przeprowadzono ocenę i badania 359 jezior o powierzchni powyżej 50 ha zlokalizowanych na terenie wszystkich regionów pojeziernych kraju. Analizując uzyskane wyniki należy stwierdzić, że jeziora w Polsce odznaczają się stosunkowo wysokimi stężeniami substancji biogennych. Zdecydowanie przeważają zbiorniki (84,1% jezior) o zawartości fosforu całkowitego powyżej 0,05 mg/l, czyli stężenia określonego dla I klasy czystości, natomiast parametrów III klasy nie dotrzymuje 13,8% jezior. Stężenie azotu całkowitego w ponad 90 % badanych jezior przekracza 0,75 mg/l, czyli wartość określoną dla I klasy, natomiast parametrów III klasy nie dotrzymuje 61,8% jezior. W efekcie tego w większości jezior obserwuje się silny rozwój fitoplanktonu ograniczający przezroczystość wód. W ponad 68,7% badanych jezior stwierdzono, że stężenie chlorofilu (będącego miarą biomasy glonów) przekracza 0,01 mg/l, czyli wartość określoną dla I klasy czystości. Najliczniejszą grupę stanowią jeziora charakteryzujące się przezroczystością wód, określaną wskaźnikiem widzialności krążka Secchiego (od 0,5m do 1,5m), czyli znajdują się na granicy wód pozaklasowych.

Eutrofizacja wód jest procesem niepożądanym a przy tym również bardzo niebezpiecznym. Doprowadza ona do nadmiernego rozwoju roślin co w efekcie prowadzi do śmierci innych tlenowych organizmów zamieszkujących środowisko wodne. Śmierć ta spowodowana jest brekiem tlenu, który zużywają rośliny. Prowadzi to do zachwiania równowagi ekosystemu, która została przez działalność człowieka

Źródło: Proekologia.pl

Zapytania dla hasła:

  • eutrofizacja
  • eutrofizacja wód
  • eutrofizacja jezior
  • przyczyny eutrofizacji
  • eutrofizacja przyczyny
  • eutrofizacja wód przyczyny
  • przyczyny eutrofizacji wód
  • przyczyny i skutki eutrofizacji
  • eutrofizacja wod
  • skutki eutrofizacji
Podziel się na:
  • Facebook
  • Flaker
  • Pinger
  • Twitter
  • Śledzik
  • Wykop
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • PDF

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


× 3 = dwadzieścia siedem

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>