Pożar lasu to zjawisko, które w ostatnich latach wymyka się spod kontroli. Choć globalnie statystyki mogą wydawać się stabilne, to tzw. megapożary stają się coraz częstsze i bardziej niszczycielskie. Rok 2025 przyniósł Europie tragiczny rekord: ogień strawił ponad 1 milion hektarów lasów, co stanowi obszar większy niż całe województwo opolskie.
Rekordowy rok 2025 – czarna statystyka pożarów w Europie
Dane z Europejskiego Systemu Informacji o Pożarach Lasów (EFFIS) nie pozostawiają złudzeń. Do końca września 2025 r. spłonęło dokładnie 1 025 324 ha. To najgorszy wynik od 2003 roku, przewyższający dotychczasowy krytyczny rok 2017.
- Skala zniszczeń: Ponad 39% spalonych terenów to cenne przyrodniczo obszary Natura 2000.
- Emisje CO2: Do atmosfery trafiło blisko 42 megatony dwutlenku węgla – dwukrotnie więcej niż w roku poprzednim.
- Koszty ludzkie: Obecnie w Unii Europejskiej liczba ofiar śmiertelnych, które pochłonął pożar lasu, przewyższa liczbę ofiar terroryzmu.
Półwysep Iberyjski w ogniu – Hiszpania i Portugalia liderami strat
Najtrudniejsza sytuacja wystąpiła w sierpniu 2025 roku. Podczas fali upałów, w zaledwie dwa tygodnie, spłonęło 585 tys. ha.
| Kraj | Powierzchnia spalona (do IX 2025) | Skala zjawiska |
| Hiszpania | 391 582 ha | Najgorszy sezon w XXI wieku |
| Portugalia | 278 121 ha | Rekordowy pożar w Piódão (65 tys. ha) |
| Polska (dla porównania 1992) | 43 755 ha | Największy polski pożar (Kuźnia Raciborska: 9 tys. ha) |
Dlaczego wybucha pożar lasu? To nie tylko klimat
Choć zmiany klimatyczne są faktem, eksperci wskazują na drugą, równie ważną przyczynę: porzucanie gruntów rolnych.
Wyludnianie się wsi w Hiszpanii czy Portugalii sprawiło, że dawne pastwiska i sady zarosły gęstą biomasą. Tam, gdzie kiedyś owce i kozy naturalnie „wykaszały” roślinność, dziś zalegają tony łatwopalnego paliwa. Gdy wybucha pożar lasu w takim terenie, jego intensywność jest niemożliwa do opanowania przez strażaków.
Ciekawostka: Intensywność ciepła podczas największych pożarów w Portugalii była ok. 100 razy większa niż energia wyzwolona przez bombę atomową w Hiroszimie.
Pasterze ognia – innowacyjna prewencja przeciwpożarowa
Tradycyjne gaszenie pożarów z powietrza jest widowiskowe, ale mało skuteczne przy megapożarach. Rozwiązaniem może być kataloński program „Ramats de Foc” (stada ogniowe).
Idea jest prosta: zamiast inwestować wyłącznie w kolejne samoloty, wspiera się pasterzy. Zwierzęta, wypasając się w strategicznych miejscach, tworzą naturalne pasy przeciwpożarowe. Kupując lokalne sery czy mięso z takich terenów, konsumenci realnie finansują bezpieczeństwo przeciwpożarowe.
Jak zapobiegać pożarom lasów? Lekcja dla Polski
Polska, dzięki systemowi wypracowanemu przez Lasy Państwowe po tragicznym roku 1992, radzi sobie z ogniem relatywnie dobrze. Kluczem jest:
- Aktywne zarządzanie paliwem (usuwanie martwej biomasy).
- Budowa sieci wież obserwacyjnych i dostrzegalni.
- Utrzymywanie pasów przeciwpożarowych.
Naukowcy ostrzegają jednak, że zagrożenie pożarowe przesuwa się na północ. Alpy i Europa Środkowa muszą przygotować się na scenariusze, które dotąd znaliśmy tylko z południa kontynentu.
Podsumowanie
Pożary lasów w 2025 roku pokazały, że model oparty wyłącznie na gaszeniu jest niewydolny. Prawdziwym bohaterstwem jest prewencja – żmudna praca nad krajobrazem, która nie pozwala, by iskra zamieniła się w katastrofę.
