Ochrona nietoperzy w Polsce wchodzi w nową fazę dzięki międzynarodowemu projektowi LIFE+ Podkowiec Towers (2021–2026). Zamiast ograniczać się do zabezpieczania strychów kościelnych, koordynowane przez PTPP „pro Natura” działania zakładają budowę dedykowanej infrastruktury bezpośrednio w lasach. Inicjatywa o budżecie blisko 5 mln euro obejmuje 48 obszarów Natura 2000 w Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii.
Gatunki docelowe i wyzwania ekologiczne
Głównym beneficjentem projektu jest podkowiec mały (Rhinolophus hipposideros), jeden z najmniejszych i najbardziej zagrożonych ssaków w kraju. Ze względu na specyficzną echolokację i niechęć do otwartych przestrzeni, gatunek ten traci kwatery wskutek uszczelniania budynków i iluminacji zabytków. Projekt wspiera również inne gatunki leśne, takie jak mopek zachodni czy nocek duży.
Wieże i leśne chatki: Architektura ochrony
Kluczowym elementem projektu jest budowa 10 modelowych wież oraz 100 leśnych chatek.
- Wieże dla nietoperzy: Obiekty o wysokości ok. 15 metrów, inspirowane architekturą cerkiewną. Wyposażone są w spiralne przegrody tworzące gradient temperatur (strefy letnie) oraz podziemne piwnice-labirynty pełniące funkcję zimowisk (hibernakulów).
- Leśne chatki: Niskie, betonowe konstrukcje obłożone drewnem, zwane „domkami Muminków”. Służą jako kwatery przejściowe, skracając dystans między żerowiskami a schronieniami głównymi. Monitoring wykazał 100% zasiedlenia nowych chatek w wybranych nadleśnictwach już po kilku miesiącach od montażu.
| Cecha infrastruktury | Wieże (Towers) | Leśne chatki (Bat huts) |
| Wysokość | ok. 13–16 m | Niskie konstrukcje walcowate |
| Główna funkcja | Rozród i hibernacja | Schronienia przejściowe i nocne |
| Liczba w projekcie | 10 (m.in. Rymanów, Dukla, Baligród) | 100 (80 już ukończono) |
Znaczenie dla leśnictwa i rolnictwa
Efektywna ochrona nietoperzy to wymierne korzyści gospodarcze. Jeden nietoperz potrafi zjeść do 1200 owadów w ciągu godziny, regulując populację szkodników leśnych i rolnych. Ponadto zbierane w wieżach guano stanowi wysokiej jakości nawóz naturalny, bogaty w azot i fosfor.
Podsumowanie
Projekt LIFE+ Podkowiec Towers promuje proaktywne podejście do ochrony przyrody, minimalizując konflikty na linii ludzie-zwierzęta. Poprzez edukację (np. program „Kraina Podkowca”) i nowoczesną infrastrukturę, stwarza warunki do odbudowy populacji nietoperzy w ich naturalnym środowisku leśnym do 2026 roku.
